รู้จักค่า Ft ตัวการทำให้ค่าไฟแพง พร้อมสูตรคำนวณและปัจจัยที่คุณต้องรู้

เคยสงสัยไหมว่า “ใช้ไฟใกล้เคียงเดือนเดิม แต่ทำไมค่าไฟแพงขึ้น?” หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพราะเปิดแอร์นานขึ้น หรือเครื่องใช้ไฟฟ้ากินไฟมากขึ้นเท่านั้น แต่ในความจริงแล้ว บิลค่าไฟยังมีอีกหนึ่งตัวแปรสำคัญที่ทำให้ค่าไฟขึ้นลงได้ นั่นคือ ค่า Ft หรือ ค่าไฟฟ้าผันแปร

ค่า Ft ไม่ใช่ค่าปรับ ไม่ใช่ค่าบริการแอบแฝง แต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างค่าไฟที่ถูกออกแบบมาเพื่อสะท้อนต้นทุนการผลิตไฟฟ้าที่เปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์พลังงาน โดยการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอธิบายว่า ค่าไฟฟ้าที่เรียกเก็บจากผู้ใช้ไฟฟ้าประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่ ค่าไฟฟ้าฐาน ค่า Ft และภาษีมูลค่าเพิ่ม

ค่า Ft คืออะไร?

ค่า Ft ย่อมาจาก Fuel Adjustment Charge หรือค่าไฟฟ้าตามสูตรการปรับอัตราค่าไฟฟ้าโดยอัตโนมัติ เป็นค่าไฟฟ้าผันแปรที่ปรับขึ้นหรือลงตามต้นทุนที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของการไฟฟ้า เช่น ราคาเชื้อเพลิง ค่าซื้อไฟฟ้า และค่าใช้จ่ายตามนโยบายของรัฐ

พูดให้ง่ายที่สุดคือ ค่า Ft เป็นเหมือน “ส่วนต่างต้นทุนพลังงาน” ที่เปลี่ยนไปจากค่าไฟฟ้าฐานเดิม หากต้นทุนผลิตไฟฟ้าสูงขึ้น ค่า Ft ก็มีโอกาสเพิ่มขึ้น หากต้นทุนลดลง ค่า Ft ก็อาจลดลงได้

ค่า Ft มีการพิจารณาปรับทุก 4 เดือน ภายใต้การกำกับของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ.

ค่า Ft ล่าสุดอยู่ที่เท่าไหร่?

สำหรับงวด พฤษภาคม – สิงหาคม 2569 การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคประกาศค่า Ft อยู่ที่ 0.1623 บาทต่อหน่วย หรือ 16.23 สตางค์ต่อหน่วย

หมายความว่า ถ้าบ้านคุณใช้ไฟ 300 หน่วย ค่า Ft เฉพาะส่วนนี้จะเท่ากับ

300 x 0.1623 = 48.69 บาท

ตัวเลขนี้ยังไม่รวมค่าไฟฟ้าฐานและภาษีมูลค่าเพิ่ม ดังนั้น ค่า Ft อาจดูเหมือนไม่เยอะเมื่อคิดต่อหน่วย แต่เมื่อรวมกับจำนวนหน่วยไฟฟ้าที่ใช้จริง โดยเฉพาะบ้านที่เปิดแอร์หลายชั่วโมง หรือธุรกิจที่ใช้ไฟสูง ค่า Ft สามารถเพิ่มภาระค่าไฟได้ชัดเจน

สูตรคำนวณค่า Ft ในบิลค่าไฟ

สูตรคำนวณแบบง่ายสำหรับผู้ใช้ไฟทั่วไปคือ

ค่า Ft ที่ต้องจ่าย = จำนวนหน่วยไฟฟ้าที่ใช้ x ค่า Ft ต่อหน่วย

ตัวอย่าง
หากใช้ไฟ 450 หน่วย และค่า Ft อยู่ที่ 0.1623 บาทต่อหน่วย

450 x 0.1623 = 73.04 บาท

ดังนั้น ในบิลค่าไฟเดือนนั้น จะมีค่า Ft ประมาณ 73.04 บาท ก่อนรวมภาษีและค่าไฟส่วนอื่น ๆ

สูตรคำนวณค่าไฟโดยรวมแบบเข้าใจง่าย

โดยทั่วไป ค่าไฟที่ต้องจ่ายสามารถมองแบบง่ายได้ดังนี้

ค่าไฟรวม = ค่าไฟฟ้าฐาน + ค่า Ft + ภาษีมูลค่าเพิ่ม

หรือถ้าแยกให้เห็นภาพมากขึ้น

ค่าไฟรวมโดยประมาณ = ค่าไฟตามหน่วยที่ใช้ + ค่าบริการรายเดือน + ค่า Ft + VAT

ตัวอย่างแบบง่าย
สมมติใช้ไฟ 300 หน่วย
ค่า Ft งวด พ.ค. – ส.ค. 2569 = 0.1623 บาทต่อหน่วย

ค่า Ft = 300 x 0.1623
ค่า Ft = 48.69 บาท

หากบ้านใช้ไฟมากขึ้นเป็น 800 หน่วย

ค่า Ft = 800 x 0.1623
ค่า Ft = 129.84 บาท

จะเห็นได้ว่า ยิ่งใช้ไฟมาก ค่า Ft ก็ยิ่งสูงตามจำนวนหน่วยที่ใช้ แม้อัตรา Ft ต่อหน่วยจะเท่ากันก็ตาม

สูตร Ft ขายปลีกจากภาครัฐ

ในเชิงโครงสร้าง ค่า Ft ขายปลีกคำนวณจากสูตร

Ft ขายปลีก = (FAC + AF) / EU

โดย สนพ. อธิบายว่า
FAC คือ ประมาณการค่าเชื้อเพลิง ค่าซื้อไฟฟ้า และค่าใช้จ่ายตามนโยบายรัฐ
AF คือ ยอดสะสมจากงวดที่ผ่านมา ซึ่งเกิดจากส่วนต่างระหว่างค่า Ft ที่เรียกเก็บกับค่า Ft ที่เกิดขึ้นจริง
EU คือ ประมาณการหน่วยขายปลีกของการไฟฟ้าและลูกค้าตรง

สูตรนี้สะท้อนว่า ค่า Ft ไม่ได้เกิดจากราคาเชื้อเพลิงเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงส่วนต่างสะสมจากอดีต และจำนวนหน่วยไฟฟ้าที่คาดว่าจะขายได้ในช่วงนั้นด้วย

ทำไมค่า Ft ถึงทำให้ค่าไฟแพง?

เหตุผลหลักคือ ค่า Ft เป็นค่าที่เปลี่ยนตามต้นทุนจริงของระบบไฟฟ้า เมื่อปัจจัยด้านพลังงานปรับตัวสูงขึ้น ค่า Ft ก็มีโอกาสสูงขึ้นตาม โดยปัจจัยสำคัญ ได้แก่

1. ราคาเชื้อเพลิงผลิตไฟฟ้า

ประเทศไทยยังใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงสำคัญในการผลิตไฟฟ้า เมื่อราคาก๊าซธรรมชาติหรือพลังงานในตลาดโลกเพิ่มขึ้น ต้นทุนผลิตไฟฟ้าก็เพิ่มขึ้นตาม

2. ค่าซื้อไฟฟ้าจากเอกชนและต่างประเทศ

ระบบไฟฟ้าไม่ได้ผลิตจากการไฟฟ้าเพียงฝ่ายเดียว แต่มีการซื้อไฟจากผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนและบางส่วนจากประเทศเพื่อนบ้าน หากต้นทุนส่วนนี้สูงขึ้น ก็ส่งผลต่อค่า Ft ได้

3. อัตราแลกเปลี่ยน

เชื้อเพลิงพลังงานหลายประเภทอ้างอิงราคาต่างประเทศ หากเงินบาทอ่อนค่า ต้นทุนการนำเข้าพลังงานหรือเชื้อเพลิงอาจสูงขึ้น และกระทบต่อค่า Ft ได้

4. ค่าใช้จ่ายตามนโยบายรัฐ

บางช่วงรัฐบาลอาจมีมาตรการช่วยลดค่าไฟ ตรึงราคา หรือบริหารภาระต้นทุนบางส่วน ทำให้ค่า Ft ที่ประชาชนจ่ายจริงอาจต่ำกว่าต้นทุนจริงในช่วงเวลานั้น แต่ต้นทุนส่วนต่างอาจถูกนำไปพิจารณาในงวดถัดไป

5. ยอดสะสมจากงวดก่อนหน้า

หากงวดก่อนมีต้นทุนจริงสูงกว่าที่เรียกเก็บ ค่า Ft ในอนาคตอาจต้องสะท้อนภาระส่วนต่างนั้น ทำให้ค่าไฟไม่ได้ขึ้นจากต้นทุนเดือนปัจจุบันอย่างเดียว แต่รวมภาระสะสมในอดีตด้วย

ค่า Ft เป็นบวกหรือลบได้ไหม?

ค่า Ft สามารถเป็นได้ทั้งบวกและลบ หากต้นทุนจริงสูงกว่าค่าไฟฟ้าฐาน ค่า Ft มักเป็นบวก ทำให้ค่าไฟเพิ่มขึ้น แต่ถ้าต้นทุนต่ำกว่าที่คาด ค่า Ft อาจเป็นลบ ซึ่งช่วยลดค่าไฟลงได้

ข้อมูลสถิติของ กกพ. แสดงให้เห็นว่า ค่า Ft ในอดีตมีทั้งช่วงติดลบและช่วงบวก เช่น มกราคม – เมษายน 2569 อยู่ที่ 9.72 สตางค์ต่อหน่วย ขณะที่บางช่วงในอดีตเคยติดลบ เช่น ปี 2563–2564

ค่า Ft ต่างจากค่าไฟฟ้าฐานอย่างไร?

ค่าไฟฟ้าฐาน คืออัตราค่าไฟหลักที่คำนวณจากโครงสร้างต้นทุนระยะยาว เช่น โรงไฟฟ้า ระบบส่ง ระบบจำหน่าย ค่าเชื้อเพลิงพื้นฐาน และต้นทุนการดำเนินงาน

ส่วน ค่า Ft คือค่าไฟส่วนที่ปรับตามต้นทุนผันแปรในแต่ละช่วงเวลา เช่น ราคาเชื้อเพลิงที่เปลี่ยนเร็ว หรือค่าใช้จ่ายตามนโยบายรัฐที่เกิดขึ้นภายหลัง

สรุปง่าย ๆ คือ

ค่าไฟฟ้าฐาน = ต้นทุนหลักระยะยาว
ค่า Ft = ต้นทุนผันแปรที่ปรับทุก 4 เดือน

วิธีลดค่าไฟ เมื่อต้องเจอค่า Ft สูง

แม้ผู้ใช้ไฟจะควบคุมค่า Ft โดยตรงไม่ได้ แต่สามารถลดผลกระทบได้ด้วยการลดจำนวนหน่วยไฟฟ้าที่ใช้ เพราะค่า Ft คิดตามจำนวนหน่วย ยิ่งใช้ไฟน้อย ค่า Ft ที่ต้องจ่ายก็ลดลงตาม

วิธีที่ช่วยได้จริง ได้แก่

1. ตั้งแอร์ที่ 26–27 องศา และล้างแผ่นกรองสม่ำเสมอ

2. ปิดเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ไม่ได้ใช้งาน ไม่ปล่อยโหมดสแตนด์บาย

3. ใช้หลอดไฟ LED แทนหลอดเก่า

4. รีดผ้า ซักผ้า หรือใช้เครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังสูงเป็นรอบ ไม่เปิดกระจัดกระจาย

5. เลือกเครื่องใช้ไฟฟ้าเบอร์ 5 และขนาดเหมาะกับการใช้งาน

6. เช็กพฤติกรรมการใช้แอร์ เพราะแอร์มักเป็นตัวกินไฟหลักของบ้าน

7. หากใช้ไฟสูงมาก อาจพิจารณาโซลาร์เซลล์หรือระบบจัดการพลังงานในบ้าน

สรุป: ค่า Ft คือจุดเล็กในบิลค่าไฟ แต่กระทบเงินในกระเป๋าจริง

ค่า Ft คือค่าไฟฟ้าผันแปรที่สะท้อนต้นทุนพลังงาน ค่าซื้อไฟฟ้า และค่าใช้จ่ายตามนโยบายรัฐ โดยมีการปรับทุก 4 เดือน แม้ผู้ใช้ไฟจะไม่สามารถควบคุมอัตรา Ft ได้โดยตรง แต่สามารถควบคุม “จำนวนหน่วยไฟฟ้าที่ใช้” ได้

ดังนั้น หากอยากลดค่าไฟในช่วงที่ค่า Ft สูง สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่ดูว่า Ft งวดนี้ขึ้นหรือลงเท่าไหร่ แต่ต้องเริ่มจากการเช็กพฤติกรรมใช้ไฟในบ้าน โดยเฉพาะแอร์ ตู้เย็น เครื่องทำน้ำอุ่น และเครื่องใช้ไฟฟ้าที่เปิดนาน เพราะทุกหน่วยที่ใช้เพิ่มขึ้น หมายถึงค่า Ft ที่ต้องจ่ายเพิ่มขึ้นตามไปด้วย.